Όπως αναφέρει η κ. Βέττα, ο χρόνος των θεωρητικών σχεδιασμών, των κυβερνητικών υποσχέσεων και των γραφειοκρατικών καθυστερήσεων έχει εξαντληθεί προ πολλού.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ελληνική Πολιτεία οφείλουν να αναλάβουν τις ιστορικές τους ευθύνες πριν η καταστροφή του παραγωγικού και κοινωνικού ιστού καταστεί μη αναστρέψιμη.

Η Δυτική Μακεδονία, η περιοχή που κράτησε στις πλάτες της την ενεργειακή επιβίωση ολόκληρης της χώρας για δεκαετίες, δεν είναι ανεκτό να μετατρέπεται σε μία από τις πιο πληττόμενες περιφέρειες της Ευρώπης.

Προς το Προεδρείο της Βουλής των Ελλήνων

ΑΝΑΦΟΡΑ

Προς τους κ.κ. Υπουργούς:

Θέμα: «Αγωνία για την πορεία της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης στη Δυτική Μακεδονία»

Η Βουλευτής Π.Ε. Κοζάνης Καλλιόπη Βέττα καταθέτει ως Αναφορά την κοινή επιστολή του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας/Παραρτήματος Δυτικής Μακεδονίας, του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδας/5ου Περιφερειακού Τμήματος Δυτικής Μακεδονίας και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας/Τμήματος Δυτικής Μακεδονίας, η οποία απευθύνεται προς τα Ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και την Ελληνική Κυβέρνηση, σχετικά με την πορεία της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης στη Δυτική Μακεδονία.

Στην επιστολή επισημαίνεται ότι, επτά χρόνια μετά την έναρξη της απολιγνιτοποίησης, η εφαρμοζόμενη πολιτική δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, καθώς η περιοχή εξακολουθεί να αντιμετωπίζει έντονα φαινόμενα πληθυσμιακής συρρίκνωσης, υψηλής ανεργίας, μείωσης της παραγωγικής δραστηριότητας και περιορισμένης αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων. Παράλληλα, τα τρία Επιμελητήρια υπογραμμίζουν ότι η Δυτική Μακεδονία ζητά έναν διαφορετικό σχεδιασμό, που θα στηρίζεται στη δημιουργία βιώσιμων και ποιοτικών θέσεων εργασίας, στην προσέλκυση μεγάλων παραγωγικών επενδύσεων, στην ενίσχυση της βιομηχανίας, της μεταποίησης, της αγροδιατροφής και της καινοτομίας, καθώς και στην αξιολόγηση της Δίκαιης Μετάβασης με πραγματικούς κοινωνικούς, οικονομικούς και δημογραφικούς δείκτες.

Με την επιστολή τους καταθέτουν οκτώ συγκεκριμένες προτάσεις για την αναθεώρηση της πολιτικής της Δίκαιης Μετάβασης, με στόχο την ουσιαστική αναπτυξιακή ανασυγκρότηση της Δυτικής Μακεδονίας και τη διασφάλιση ότι οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί και εθνικοί πόροι θα μεταφραστούν σε πραγματικό όφελος για την τοπική κοινωνία και οικονομία.

Επισυνάπτεται η σχετική επιστολή και παρακαλούνται οι αρμόδιοι Υπουργοί να εξετάσουν τις επισημάνσεις και τις προτάσεις των τριών Επιμελητηρίων και να ενημερώσουν τη Βουλή για τις ενέργειες στις οποίες προτίθενται να προβούν.

Αθήνα, 7/7/2026

Η καταθέτουσα Βουλευτής Καλλιόπη Βέττα Βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ Π.Ε. Κοζάνης

---

ΚΟΙΝΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

ΠΡΟΣ:

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ:

ΘΕΜΑ: Η Δίκαιη Μετάβαση στη Δυτική Μακεδονία: Απόκλιση μεταξύ στόχων και αποτελεσμάτων – Προτάσεις αναθεώρησης του σχεδιασμού και της εφαρμογής της πολιτικής

---

Αξιότιμες κυρίες και αξιότιμοι κύριοι,

Η Δυτική Μακεδονία οδηγήθηκε στην απολιγνιτοποίηση με τη ρητή υπόσχεση ότι η μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή θα είναι δίκαιη, οργανωμένη και παραγωγικά αποτελεσματική, ικανή να διασφαλίσει την κοινωνική συνοχή και τη σταδιακή αναπλήρωση των απωλειών που θα προκαλούσε η αποχώρηση από τον λιγνίτη.

Τα Επιστημονικά Επιμελητήρια της Δυτικής Μακεδονίας, ως θεσμικοί εκφραστές του τεχνικού, οικονομικού και παραγωγικού δυναμικού της περιοχής, παρακολουθούν επισταμένα την εξέλιξη της μετάβασης και με τεκμηριωμένες παρεμβάσεις επιδιώκουν η διαδικασία αυτή να μην αποτελέσει μηχανισμό αποεπένδυσης, αλλά ένα εργαλείο παραγωγικής ανασυγκρότησης.

Η Δυτική Μακεδονία υπήρξε για δεκαετίες η ενεργειακή καρδιά της χώρας, αναλαμβάνοντας ένα δυσανάλογο οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό βάρος. Κατά συνέπεια, η μετάβαση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια απλή ενεργειακή προσαρμογή, αλλά ως μια βαθιά δομική αλλαγή μιας πολύπαθης περιοχής, η οποία απαιτεί ισχυρό σχεδιασμό, δεσμευτικούς πόρους, σαφή χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμα αποτελέσματα στην πραγματική οικονομία.

Τα Επιστημονικά Επιμελητήρια της Δυτικής Μακεδονίας και η τοπική κοινωνία δεν είμαστε αόριστα και γενικά αντίθετοι στην πράσινη μετάβαση και τον ενεργειακό μετασχηματισμό. Είμαστε, όμως, κατηγορηματικά αντίθετοι σε μια μετάβαση που υλοποιείται με τρόπο άδικο και καταστροφικό για τον τόπο μας, μετατρέποντας μια περιβαλλοντική αναβάθμιση σε κοινωνική και οικονομική ισοπέδωση της περιοχής.

Παρά την κινητοποίηση σημαντικών ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων στο πλαίσιο του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης και του Ειδικού Προγράμματος ΔΑΜ, η αποτίμηση της μέχρι σήμερα πορείας αναδεικνύει ένα διαρκώς διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των αρχικών προσδοκιών και των απτών αποτελεσμάτων. Η περιοχή βρίσκεται αντιμέτωπη με μια καθολική υποχώρηση των αναπτυξιακών της μεγεθών, η οποία αποτυπώνεται ανάγλυφα σε μια σειρά από κρίσιμους δείκτες που απειλούν άμεσα την κοινωνική και παραγωγική της συνοχή.

Παράλληλα, καθίσταται σαφές ότι το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ), το οποίο παρουσιάστηκε ήδη από το 2019 ως το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο στήριξης της περιοχής, αδυνατεί από μόνο του να αναστρέψει τις βαθιές οικονομικές, παραγωγικές και δημογραφικές επιπτώσεις της απολιγνιτοποίησης.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία προόδου του Προγράμματος, επί συνολικής δημόσιας χρηματοδότησης ύψους 1,61 δισ. ευρώ, οι νομικές δεσμεύσεις ανέρχονται στο 45,1% και οι δαπάνες προς πιστοποίηση μόλις στο 9,36% του προϋπολογισμού. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι η υλοποίηση του Προγράμματος βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο ως προς το πραγματικό οικονομικό της αποτύπωμα (ρυθμοί πραγματικής απορρόφησης) και δεν έχει μέχρι σήμερα μεταφραστεί σε αναπτυξιακά αποτελέσματα αντίστοιχα του μεγέθους των απωλειών που ήδη καταγράφονται στην περιοχή.

Επιπλέον, διαπιστώνεται μια σοβαρή δομική στρέβλωση, καθώς σημαντικό μέρος των διαθέσιμων πόρων εγκλωβίζεται σε δράσεις κατάρτισης, συμβουλευτικής, απασχόλησης, τεχνικής βοήθειας και λοιπές υποστηρικτικές παρεμβάσεις. Την ίδια στιγμή, αν και οι εντάξεις επιχειρηματικότητας εμφανίζονται αριθμητικά σημαντικές, η ανάλυση των στοιχείων δείχνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των ενταγμένων επιχειρηματικών σχεδίων αφορά αποκλειστικά πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, ενώ οι μεγάλες παραγωγικές επενδύσεις παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες. Η κινητοποίηση της μικρής επιχειρηματικότητας είναι θετική και αναγκαία, δεν αρκεί όμως σε καμία περίπτωση για να αναπληρώσει την απώλεια χιλιάδων άμεσων και έμμεσων θέσεων εργασίας που συνδέονταν με τη λιγνιτική δραστηριότητα, ούτε μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά τα μεγέθη της περιφερειακής οικονομίας.

Αντίθετα, οι καθοριστικές παρεμβάσεις που αφορούν την εγκατάσταση νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων μεγάλης κλίμακας, οι οποίες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σταθερή βάση απασχόλησης, παραμένουν δραματικά περιορισμένες.

Καθίσταται, επομένως, σαφές ότι η δημιουργία ενός νέου αναπτυξιακού προτύπου για τη Δυτική Μακεδονία δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στην παθητική διαχείριση των συνεπειών της μετάβασης. Αντίθετα, προϋποθέτει την ενεργητική προσέλκυση ισχυρών βιομηχανικών, μεταποιητικών, τεχνολογικών και ερευνητικών επενδύσεων, οι οποίες είναι οι μόνες ικανές να δημιουργήσουν την απαραίτητη κρίσιμη μάζα μόνιμης απασχόλησης και νέας τοπικής προστιθέμενης αξίας.

Ακόμη όμως και με την πλήρη υλοποίηση του Προγράμματος, η Δυτική Μακεδονία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μια πρόκληση πολύ μεγαλύτερη από τα όρια ενός και μόνο χρηματοδοτικού προγράμματος. Η αναστροφή της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, η δημιουργία νέων ποιοτικών θέσεων εργασίας και η αποκατάσταση της παραγωγικής βάσης της περιοχής προϋποθέτουν ένα ευρύτερο εθνικό και ευρωπαϊκό σχέδιο αναπτυξιακής ανασυγκρότησης, με ειδικά επενδυτικά, φορολογικά και θεσμικά κίνητρα, καθώς και τη χωροθέτηση στρατηγικών δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων εθνικής και ευρωπαϊκής σημασίας στη Δυτική Μακεδονία.

Εξάλλου, η εμπειρία άλλων ευρωπαϊκών περιοχών μετάβασης καταδεικνύει ότι τα χρηματοδοτικά εργαλεία λειτουργούν αποτελεσματικά μόνο όταν συνοδεύονται από ενεργητικές δημόσιες πολιτικές εγκατάστασης στρατηγικών επενδύσεων, ειδικά φορολογικά και αναπτυξιακά κίνητρα, αποκέντρωση δημόσιων λειτουργιών και στοχευμένες παρεμβάσεις χωροθέτησης νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων. Η Δυτική Μακεδονία χρειάζεται αντίστοιχες πρωτοβουλίες εθνικής εμβέλειας.

Στατιστικά Στοιχεία ΕΛΣΤΑΤ (Περίοδος Μετάβασης)

Τα διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν με απόλυτη σαφήνεια τη διαρθρωτική επιδείνωση που καταγράφεται στη Δυτική Μακεδονία κατά την περίοδο της μετάβασης. Συγκεκριμένα:

Τα στοιχεία αυτά δεν συνιστούν απλώς στατιστικές μεταβολές, αλλά αποτυπώνουν ανάγλυφα μια συνεχή αποδυνάμωση του παραγωγικού και κοινωνικού ιστού της περιοχής κατά την περίοδο εφαρμογής της μετάβασης. Βιώνουμε μια σοβαρή αναπτυξιακή στρέβλωση, καθώς σημαντικό μέρος των παρεμβάσεων εξακολουθεί να εξαντλείται σε υποστηρικτικές δράσεις, ενώ, παρά τις επανειλημμένες υποσχέσεις, οι μεγάλες παραγωγικές υποδομές και οι εμβληματικές βιομηχανικές επενδύσεις απουσιάζουν παντελώς από την περιοχή μας.

Η περιφερειακή οικονομία είναι αδύνατον να διασωθεί αποκλειστικά μέσα από αποσπασματικές μικρο-ενισχύσεις πολύ μικρών επιχειρήσεων. Χωρίς μια ισχυρή βιομηχανική και μεταποιητική βάση, οι τοπικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι καταδικασμένες σε μαρασμό. Η κινητοποίηση της μικρής επιχειρηματικότητας αποκτά πραγματικό αναπτυξιακό νόημα μόνο όταν λειτουργεί συμπληρωματικά, ως οργανικό μέρος και ως τοπικός προμηθευτής μεγάλων, ολοκληρωμένων παραγωγικών αλυσίδων αξίας.

---

Πλαίσιο Θέσεων και Διεκδικήσεων των Τριών Επιστημονικών Επιμελητηρίων

Προτείνουμε και διεκδικούμε τις ακόλουθες παρεμβάσεις:

1. Αξιολόγηση της Δίκαιης Μετάβασης με πραγματικούς δείκτες

Πλήρης αποτίμηση κοινωνικών, οικονομικών και δημογραφικών δεικτών, η οποία δεν θα εξαντλείται στους ρυθμούς απορρόφησης πόρων αλλά θα εστιάζει κυρίως στον αντίκτυπο στην πραγματική οικονομία (θέσεις εργασίας, εισόδημα, τοπική προστιθέμενη αξία, δημογραφικές εξελίξεις).

2. Σύνδεση των χρηματοδοτήσεων με μόνιμες θέσεις εργασίας

Αναθεώρηση των κανόνων του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης (JTF), ώστε κάθε επιδότηση να συνδέεται υποχρεωτικά με δεσμεύσεις για τη δημιουργία σταθερών θέσεων εργασίας, την εξασφάλιση ποιοτικής απασχόλησης και τη συγκράτηση του πληθυσμού στην περιοχή.

3. Θεσμοθέτηση Ευρωπαϊκής Ρήτρας Κοινωνικού και Δημογραφικού Αντικτύπου

Ενσωμάτωση υποχρεωτικής ρήτρας για όλες τις χρηματοδοτήσεις της Μετάβασης, με δεσμευτικούς δείκτες απόδοσης. Οι ευρωπαϊκοί και εθνικοί μηχανισμοί να επαληθεύουν αυστηρά ότι οι επιδοτούμενες θέσεις εργασίας είναι αορίστου χρόνου, δίκαια αμειβόμενες και καλυπτόμενες από συλλογικές συμβάσεις, προβλέποντας ρήτρες αναπροσαρμογής ή επιστροφής των πόρων (clawback) σε περίπτωση αποτυχίας επίτευξης των στόχων.

4. Στοχευμένη ενίσχυση μεγάλων επενδύσεων και διασύνδεση των ΜμΕ

Απόλυτη προτεραιοποίηση και παροχή ισχυρών κινήτρων (φορολογικές ελαφρύνσεις, επιδότηση ασφαλιστικών εισφορών μέσω ειδικών ευρωπαϊκών καθεστώτων κρατικών ενισχύσεων) για παραγωγικές επενδύσεις στη βιομηχανική ανασυγκρότηση, τη μεταποίηση και τις τεχνολογίες ενέργειας. Η ενίσχυση των τοπικών ΜμΕ πρέπει να συνδεθεί ρητά με αυτές τις μεγάλες επενδύσεις, λειτουργώντας ως τοπικοί προμηθευτές, ώστε να σταματήσει η αναποτελεσματική οριζόντια διασπορά μικρών κονδυλίων.

5. Έκτακτη χρηματοδότηση του Πρωτογενούς Τομέα και της Αγροδιατροφής

Αξιοποίηση των αποκατεστημένων λιγνιτικών εκτάσεων για τη δημιουργία σύγχρονων αγροδιατροφικών υποδομών, με χρηματοδότηση έργων που συνδέουν την τοπική αγροτική παραγωγή με τη μεταποίηση, την τυποποίηση, την έρευνα και τις εξαγωγές. Πρόσθετοι πόροι από το εθνικό πακέτο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) πρέπει να δεσμευτούν αποκλειστικά για την παραγωγική ανασυγκρότηση της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας.

6. Υποχρεωτική τοπική ανταποδοτικότητα των μεγάλων επενδύσεων

Διασφάλιση ότι όλες οι ενεργειακές και βιομηχανικές επενδύσεις που υλοποιούνται στην περιοχή θα συνοδεύονται από υποχρεωτική τοπική ανταποδοτικότητα, τη δεσμευτική συμμετοχή της τοπικής οικονομικής αλυσίδας και σαφές, μετρήσιμο κοινωνικοοικονομικό αποτύπωμα για τους πολίτες της Δυτικής Μακεδονίας.

7. Επανασχεδιασμός της φάσης μετάβασης μετά το 2027

Δεδομένου ότι στην επόμενη προγραμματική περίοδο τα ευρωπαϊκά ταμεία ενοποιούνται και δεν θα υφίσταται πλέον αυτόνομο Πρόγραμμα ΔΑΜ, διεκδικούμε την πλήρη και διακριτή ένταξη των ειδικών αναγκών της Δυτικής Μακεδονίας στα επικείμενα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (NRPP). Θεωρούμε εκ των ων ουκ άνευ να προβλεφθεί ρητή ρήτρα εξασφάλισης και «κλειδώματος» συγκεκριμένων κονδυλίων (earmarked funding) εντός του NRPP, αποκλειστικά για τη συνέχιση και ολοκλήρωση της δίκαιης μετάβασης της περιοχής μας.

8. Άμεση μεταφορά και εγκατάσταση των δομών ΔΑΜ στη Δυτική Μακεδονία

Άμεση μεταφορά στην περιοχή των βασικών διοικητικών, τεχνικών και υποστηρικτικών δομών που συνδέονται με τη Δίκαιη Μετάβαση, όπως η Ειδική Υπηρεσία Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΕΥΔΑΜ) και η ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε.

Η χωροθέτηση των συγκεκριμένων δομών εκτός της περιοχής εφαρμογής (στην Αττική) αντιβαίνει πλήρως στη φιλοσοφία της χωρικής δικαιοσύνης. Η συγκεκριμένη πρακτική στερεί από τη Δυτική Μακεδονία εισόδημα, θέσεις εργασίας, μισθώσεις και υπηρεσίες υποστήριξης, τα οποία θα έπρεπε να παράγονται και να παραμένουν στην ίδια την περιοχή.

---

Επτά (7) έτη από την έναρξη της εφαρμογής της απολιγνιτοποίησης αποτελούν χρονικό διάστημα υπεραρκετό για την εμφάνιση απτών αποτελεσμάτων. Η απουσία οποιασδήποτε θετικής μεταβολής στην απασχόληση και στην πραγματική οικονομία προκαλεί εύλογο προβληματισμό και εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα του σχεδιασμού και της εφαρμογής της συγκεκριμένης πολιτικής από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Κλείνοντας τονίζουμε ότι δεν είναι δυνατόν, ούτε ηθικά ούτε ιστορικά αποδεκτό, η Δυτική Μακεδονία, η περιοχή που επί δεκαετίες κράτησε στις πλάτες της την ενεργειακή και βιομηχανική επιβίωση ολόκληρης της Ελλάδας, να μετατρέπεται σήμερα, στο όνομα μιας «δίκαιης» μετάβασης, σε μια από τις πλέον μειονεκτούσες και οικονομικά αποδυναμωμένες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μια τέτοια εξέλιξη έρχεται σε πλήρη και ευθεία αντίθεση με τις θεμελιώδεις αρχές της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης: την αρχή της αλληλεγγύης προς τις πληττόμενες περιοχές, την αρχή της αμοιβαιότητας για την ιστορική προσφορά του τόπου μας, και τον ίδιο τον στόχο της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής.

Η πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες μας δεν αποτυπώνεται πλέον σε ψυχρούς αριθμούς, αλλά σε μια δραματική καθημερινότητα, με χωριά που ερημώνουν, με νέους επιστήμονες που μεταναστεύουν μαζικά και με μια οικονομία σε πλήρη ασφυξία.

Ο χρόνος των θεωρητικών σχεδιασμών, των υποσχέσεων και των γραφειοκρατικών καθυστερήσεων έχει εξαντληθεί προ πολλού. Αν δεν υπάρξει τώρα μια άμεση, αποφασιστική και καθολική ενεργοποίηση όλων των ευρωπαϊκών και εθνικών μηχανισμών, η καταστροφή του κοινωνικού και παραγωγικού ιστού της περιοχής μας θα καταστεί μη αναστρέψιμη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ελληνική Πολιτεία οφείλουν να αναλάβουν τις ιστορικές τους ευθύνες πριν να είναι πολύ αργά για τον τόπο μας.

Η Δυτική Μακεδονία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες δοκιμασίες της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη Δίκαιη Μετάβαση. Η επιτυχία ή η αποτυχία της μετάβασης στην περιοχή μας δεν αφορά μόνο τους πολίτες της Δυτικής Μακεδονίας, αλλά και την ίδια την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως εγγυήτριας μιας δίκαιης, ισόρροπης και κοινωνικά βιώσιμης μετάβασης για όλες τις ευρωπαϊκές περιφέρειες. Η επιτυχία της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη Δίκαιη Μετάβαση θα κριθεί τελικά στο πεδίο της πραγματικής οικονομίας.

Ζητούμε την άμεση ανταπόκρισή σας και την ουσιαστική, τεκμηριωμένη αξιολόγηση της εφαρμογής της Δίκαιης Μετάβασης στη Δυτική Μακεδονία, με βάση τους πραγματικούς δείκτες απασχόλησης, παραγωγικής δραστηριότητας και δημογραφικής εξέλιξης της περιοχής.

Με τιμή,