Η Δυτική Μακεδονία, έχοντας επωμιστεί επί δεκαετίες το βάρος της ηλεκτροπαραγωγής, οδηγείται σε βίαιη απολιγνιτοποίηση χωρίς να δημιουργούνται νέες δυνατότητες πραγματικής συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στην παραγωγή και διαχείριση της ενέργειας.
Κεντρικό πρόβλημα αποτελεί η έλλειψη διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου, καθώς μεγάλος αριθμός έργων αδυνατεί να προχωρήσει σε σύνδεση με το δίκτυο. Ενώ η περιοχή διαθέτει σημαντικές υποδομές ηλεκτροπαραγωγής και αποτελεί βασικό πεδίο ανάπτυξης έργων Α.Π.Ε., οι ενεργειακές κοινότητες και οι μικρότεροι τοπικοί φορείς δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν πρόσβαση στο δίκτυο, καταγράφοντας σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά ακυρώσεων έργων λόγω της έλλειψης αυτής.
Σύμφωνα με την 9η ανασκόπηση του The Green Tank για τις Ενεργειακές Κοινότητες και την αυτοπαραγωγή, τον Ιούνιο του 2026 στη Δυτική Μακεδονία καταγράφονταν 281 ενεργειακές κοινότητες, οι οποίες είχαν υποβάλει αιτήσεις για έργα ΑΠΕ συνολικής ισχύος περίπου 625 MW. Ωστόσο, μόλις 110,6 MW είχαν μπει στο σύστημα, ενώ 411,2 MW είχαν ακυρωθεί.
Η εικόνα αυτή είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική: η Δυτική Μακεδονία παρουσιάζει τη μεγαλύτερη πανελλαδικά αναλογία ακυρωμένης προς ηλεκτρισμένη ισχύ, περίπου 3,7 προς 1. Επιπλέον, το 89,7% της ακυρωμένης ισχύος αφορά έργα που είχαν προηγουμένως λάβει γνωστοποίηση αδυναμίας σύνδεσης από τον ΔΕΔΔΗΕ.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην ύπαρξη επενδυτικού ενδιαφέροντος. Η μεγάλη απόσταση μεταξύ των αιτήσεων και των έργων που τελικά εισέρχονται στο σύστημα συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με τον περιορισμένο διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο και τις δυνατότητες του δικτύου. Έτσι, παρά τον μεγάλο αριθμό ενεργειακών κοινοτήτων και το σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον, η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στην ενεργειακή μετάβαση εξακολουθεί να συναντά σοβαρά εμπόδια στην πράξη.
Η διαδικασία αδειοδότησης και σύνδεσης τους παραμένει σύνθετη και χρονοβόρα, ενώ το κόστος που απαιτείται για την ανάπτυξη και σύνδεση των έργων δημιουργεί σημαντικό εμπόδιο για συλλογικά σχήματα πολιτών, ΟΤΑ και τοπικών φορέων, τα οποία δεν διαθέτουν τις οικονομικές δυνατότητες μεγάλων ιδιωτικών επενδυτών.
Το αποτέλεσμα είναι ότι εκατοντάδες μικροί επενδυτές και ενεργειακές κοινότητες περιμένουν εδώ και πέντε χρόνια την αδειοδότηση των έργων τους, γεγονός που αποτρέπει την διάχυση των ωφελειών σττην τοπικη κοινωνία, ενώ οι συνεχείς αλλαγές στις προτεραιότητες του ΑΔΜΗΕ άφησαν πίσω αιτήματα που είχαν κατατεθεί σε προγενέστερο χρόνο.
Επειδή, η Δυτική Μακεδονία μετατρέπεται σε περιοχή χωροθέτησης μεγάλων έργων ΑΠΕ, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή και όφελος των κατοίκων της.
Επειδή, οι Ενεργειακές Κοινότητες, αν και αποτελούν εργαλείο ενεργειακής δημοκρατίας και αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας, αποκλείονται από τον ηλεκτρικό χώρο, ενώ τα διαθέσιμα εργαλεία δεν κατανέμονται με τρόπο που να διασφαλίζεται η ισότιμη πρόσβαση των τοπικών κοινωνιών.
Επειδή, η ενεργειακή μετάβαση χωρίς κοινωνική συμμετοχή δεν μπορεί να χαρακτηριστεί δίκαιη και η Δυτική Μακεδονία ως περιοχή που υφίσταται τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες της απολιγνιτοποίησης, θα έπρεπε να διαθέτει ειδικά και αποτελεσματικά εργαλεία για τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στην ενεργειακή μετάβαση,
Ερωτώνται οι αρμόδιοι Υπουργοί:
1.Ποιος είναι ο ακριβής αριθμός των Ενεργειακών Κοινοτήτων στη Δυτική Μακεδονία που έχουν υποβάλει αίτημα σύνδεσης και ποια είναι η σημερινή κατάσταση των έργων τους, ήτοι πόσα έχουν λάβει οριστική προσφορά σύνδεσης, πόσα έχουν απορριφθεί ή αντιμετωπίζουν αδυναμία σύνδεσης, πόσα παραμένουν σε εκκρεμότητα λόγω έλλειψης ηλεκτρικού χώρου και πόσα έχουν ακυρωθεί ή εγκαταλειφθεί, καθώς και η συνολική ισχύς των έργων σε κάθε κατηγορία;
- Πόσος ηλεκτρικός χώρος έχει διατεθεί ή δεσμευτεί στη Δυτική Μακεδονία για μεγάλες επενδύσεις ΑΠΕ και πόσος για έργα Ενεργειακών Κοινοτήτων, Δήμων, αγροτών, μικρών επιχειρήσεων και άλλων συλλογικών σχημάτων;
3.Προτίθεστε να θεσπίσετε διακριτό και προστατευμένο ηλεκτρικό χώρο για έργα αυτοπαραγωγής, ενεργειακού συμψηφισμού και Ενεργειακών Κοινοτήτων;
4.Προτίθεστε, λαμβάνοντας υπόψη το βάρος που έχει επωμισθεί η Περιφέρεια στη διαδικασία της απολιγνιτοποίησης,
Α. να θεσπίσετε ειδικό καθεστώς προτεραιότητας για τη σύνδεση και υλοποίηση των έργων Ενεργειακών Κοινοτήτων στην περιοχή; και
Β. να λάβετε ειδικά μέτρα για την επιτάχυνση των διαδικασιών σύνδεσης και τη μείωση του διοικητικού και οικονομικού κόστους που αντιμετωπίζουν οι Ενεργειακές Κοινότητες;
5.Προτίθεστε να εξασφαλίσετε ειδική χρηματοδοτική στήριξη για το κόστος σύνδεσης, αποθήκευσης και υλοποίησης των έργων, ώστε οι Ενεργειακές Κοινότητες να μπορούν να ολοκληρώνουν τις επενδύσεις τους και να μην οδηγούνται σε ακύρωση;
6 Ποιοι χρηματοδοτικοί πόροι έχουν διατεθεί ή πρόκειται να διατεθούν, από το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανάπτυξη των Ενεργειακών Κοινοτήτων στη Δυτική Μακεδονία;
6.Έχει εκπονηθεί συγκεκριμένο σχέδιο για την ενίσχυση και αναβάθμιση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας στη Δυτική Μακεδονία και ποιο το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα υλοποίησής του;
