1. Εμπορία του κρόκου
Η επαγγελματική μου ενασχόληση με την καλλιέργεια ξεκίνησε το 1970, όταν ανέλαβα υπηρεσία ως γεωπόνος στην Ένωση Γεωργικών Συνεταιρισμών (ΕΓΣ) Κοζάνης.
Η διοίκηση μου ανέφερε διάφορα προβλήματα που αντιμετώπιζαν τα μέλη της σε πολλούς τομείς γεωργοκτηνοτροφικού ενδιαφέροντος. Έδωσε, όμως, ιδιαίτερη έμφαση σε ένα προϊόν, το οποίο, αν λύνονταν ορισμένα ζητήματα, θα μπορούσε να αποφέρει πολλά χρήματα στους αγρότες της περιοχής: τον κρόκο.
Μου εξέθεσαν το πρόβλημα της διάθεσης του προϊόντος στην αγορά και την εκμετάλλευση που υπήρχε από τους διακινητές. Πίστευαν ότι μόνο ένας εξειδικευμένος συνεταιρισμός θα έλυνε το πρόβλημα, και έπρεπε, σε συνεργασία με το αρμόδιο τμήμα της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος (ΑΤΕ), να καταθέσουμε τις προτάσεις μας.
Παράλληλα, ως γεωπόνος, έπρεπε να διερευνήσω το «χάσιμο του κρόκου» που εμφανιζόταν σε πολλά χωράφια, καθώς και το θέμα του «χαμούρκα» (τυφλοπόντικα) και των άλλων τρωκτικών που κατέστρεφαν την καλλιέργεια. Πραγματοποίησα επανειλημμένες επισκέψεις στα γύρω χωριά και διαπίστωσα ότι εκείνο που τους «έκαιγε» περισσότερο ήταν οι ημέρες της συγκομιδής (περίπου δέκα ημέρες μέσα στον Οκτώβριο). Ο χρόνος τους πίεζε και δεν προλάβαιναν να ολοκληρώσουν τη συγκομιδή, η οποία γινόταν εξ ολοκλήρου με τα χέρια. Επίσης, κατά την επεξεργασία που ακολουθούσε, έχαναν πολύ χρόνο στη διαλογή των στιγμάτων και των στημόνων, καθώς και στην αποξήρανσή τους.
Με το θέμα της δημιουργίας του συνεταιρισμού ασχοληθήκαμε προσωπικά εγώ, ο τότε υπάλληλος και αείμνηστος Αλέκος Βατάλης (απόφοιτος Οικονομικών Επιστημών) και, από την πλευρά της ATE, ο Σοφοκλής Δοδόπουλος (απόφοιτος αντίστοιχης σχολής). Συντάξαμε από κοινού τις προτάσεις μας, οι οποίες υιοθετήθηκαν. Έτσι, το 1971 εκδόθηκε ο σχετικός νόμος. Ο αναγκαστικός χαρακτήρας του νέου φορέα εξάλειψε τα προβλήματα που είχαν εμφανιστεί με τον συνεταιρισμό του 1966, ο οποίος, λόγω της προαιρετικής συμμετοχής, καρκινοβατούσε.
2. Το «χάσιμο του κρόκου»
Το «χάσιμο» ή σήψη και η απώλεια της παραγωγής του κρόκου (σαφράν) οφείλεται κυρίως σε μυκητολογικές ασθένειες που σαπίζουν τους βολβούς (κόρμους), σε περιβαλλοντικούς παράγοντες και σε εχθρούς (τρωκτικά). Επειδή ο κρόκος είναι πολυετής καλλιέργεια (μένει στο ίδιο χωράφι έως 7 χρόνια), αν μολυνθεί το έδαφος, η καταστροφή μπορεί να είναι ολοκληρωτική.
Ανατρέχοντας στη βιβλιογραφία, καθώς και στις γνώσεις παλαιών συναδέλφων στην Κοζάνη αλλά και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης από το οποίο αποφοίτησα, διαπιστώσαμε μυκητολογικές προσβολές. Οι μύκητες αποτελούν τον μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς προσβάλλουν το υπόγειο τμήμα του φυτού και ξεραίνουν τα φυτά πριν καν ανθίσουν:
Ριζοκτονία (Rhizoctonia crocorum / R. violacea): Θεωρείται η πιο καταστροφική ασθένεια του κρόκου. Ο μύκητας σχηματίζει ένα βιολετί-καφέ δίκτυο γύρω από τον βολβό, τον σαπίζει ολοκληρωτικά και εξαπλώνεται γρήγορα σε «κηλίδες» μέσα στο χωράφι.
Φουζαρίωση (Fusarium oxysporum): Προκαλεί τη λεγόμενη «σήψη του κόρμου». Οι βολβοί μαυρίζουν, μουμιοποιούνται και τα φύλλα κιτρινίζουν και πεθαίνουν πρόωρα την άνοιξη.
Σκληρωτινία (Sclerotium rolfsii): Άλλος ένας επικίνδυνος μύκητας του εδάφους που σαπίζει τους βολβούς, ειδικά σε συνθήκες υψηλής υγρασίας.
Υπήρχαν, βεβαίως, και παράγοντες που ενέτειναν την προσβολή, όπως η κακή αποστράγγιση των χωραφιών.
Διαπιστώνοντας ότι τότε υπήρχε σοβαρό πρόβλημα στην εξεύρεση και διάθεση αξιόπιστων γεωργικών φαρμάκων, διαμορφώσαμε κατάλληλα μια αποθήκη στο ισόγειο του παλιού αρχοντικού όπου στεγαζόταν τότε η ΕΓΣ Κοζάνης και φέραμε ορισμένα απαραίτητα φάρμακα για τους παραγωγούς.
3. Το πρόβλημα των τρωκτικών, η αντιμετώπιση με την «πιστόλα» και ο θάνατος καλλιεργητών από λανθασμένους χειρισμούς
Η χρήση της λεγόμενης «πιστόλας» (ενός αυτοσχέδιου μηχανισμού-παγίδας) για την εξόντωση του τυφλοπόντικα (γνωστού τοπικά και ως «χαμούρκα») αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη πρακτική, η οποία στο παρελθόν έχει προκαλέσει θανατηφόρα ατυχήματα σε αγρότες της περιοχής.
Οι λόγοι για τους οποίους αυτοί οι μηχανισμοί γίνονται θανατηφόροι είναι οι εξής:
Χρήση αληθινών πυρομαχικών: Οι κατασκευές αυτές λειτουργούν με κανονικά φυσίγγια.
Μηχανισμός πυροδότησης (παγίδα): Η «πιστόλα» τοποθετείται βαθιά μέσα στο λαγούμι του τυφλοπόντικα και συνδέεται με ένα έλασμα ή σύρμα. Όταν το ζώο σπρώξει χώμα ή περάσει από το σημείο, ενεργοποιεί τη σκανδάλη και το όπλο εκπυρσοκροτεί.
Απειλή για τρίτους: Πέρα από τον κίνδυνο για τον ίδιο τον παραγωγό κατά την τοποθέτηση ή την αφαίρεση, οι θαμμένες «πιστόλες» αποτελούν θανάσιμη απειλή για οποιονδήποτε ανυποψίαστο περπατήσει στο χωράφι.
Λόγω της υψηλής επικινδυνότητας και της έλλειψης οποιασδήποτε πιστοποίησης, οι κατασκευές αυτές είναι παράνομες και η χρήση τους διώκεται αυστηρά από τον νόμο περί όπλων.
4. Η συγκομιδή του κρόκου: Το μεγαλύτερο πρόβλημα και η έλλειψη μηχανοποίησης
Συνειδητοποιώντας ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα στην καλλιέργεια του κρόκου ήταν η χειρωνακτική συγκομιδή, αναζήτησα στο εξωτερικό λύσεις για τη μηχανοποίηση της συλλογής, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Έστειλα επιστολές σε χώρες όπου καλλιεργούνταν το φυτό, ρωτώντας αν διέθεταν ή αν γνώριζαν κάποιο μηχάνημα συγκομιδής, αλλά οι απαντήσεις ήταν αρνητικές.
Δυστυχώς, μετά από δύο χρόνια εργασίας στην ΕΓΣ Κοζάνης, αναγκάστηκα να παραιτηθώ οικειοθελώς. Κατάλαβα ότι η πολιτική κατάσταση της εποχής εκείνης δεν θα επέτρεπε στην τότε διοίκηση —όσο καλή διάθεση κι αν είχε— να μου αναθέσει τη διεύθυνση που μου είχαν υποσχεθεί κατά την πρόσληψή μου. Έτσι, πέρασα στο ελεύθερο επάγγελμα, χωρίς όμως να σταματήσω ποτέ να ασχολούμαι με τον κρόκο και τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι παραγωγοί.
Προσπάθειες μηχανοποίησης εργασιών ως ελεύθερος επαγγελματίας
Όταν άρχισα να δραστηριοποιούμαι ως ελεύθερος επαγγελματίας, επικεντρώθηκα στην εξεύρεση τεχνικών λύσεων για τη μηχανοποίηση της επεξεργασίας:
Το πρώτο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την απομάκρυνση των πετάλων του άνθους: Δώσαμε λύση στο πρόβλημα του διαχωρισμού των πετάλων του άνθους από τα εμπορεύσιμα στίγματα και τους στήμονες. Σχεδιάσαμε μια κατασκευή που περιλάμβανε έναν ιδιότυπο ανεμιστήρα τοποθετημένο πάνω από ένα περιστρεφόμενο στρογγυλό τραπέζι. Καθώς το τραπέζι περιστρεφόταν, ο κροκοκαλλιεργητής έριχνε πάνω τα άνθη. Ο αέρας του ανεμιστήρα απομάκρυνε τα ελαφριά πέταλα, ενώ οι στήμονες και τα πολύτιμα κόκκινα στίγματα προσκολλώνταν πάνω σε κομμάτια κατσικίσιου δέρματος με τρίχωμα, τα οποία είχαμε επικολλήσει στην επιφάνεια του τραπεζιού. Για την πατέντα αυτή, λάβαμε επίσημο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από το Υπουργείο Εμπορίου το 1978.
Δίπλωμα για τον διαχωρισμό στιγμάτων και στημόνων: Στη συνέχεια, δημιουργήσαμε έναν μηχανισμό για τη διαλογή των ερυθρών στιγμάτων από τους κίτρινους στήμονες. Παρά τη σχετική επιτυχία του, ο μηχανισμός αυτός δεν προχώρησε στην αγορά, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους κατασκευής του. Ένας άλλος λόγος ήταν η εμφάνιση ενός διάτρητου περιστρεφόμενου τυμπάνου, το οποίο αποτελούσε μια πολύ πιο εύκολη και χειροκίνητη κατασκευή. Και οι δύο αυτές κατασκευές στηρίζονταν στη διαφορά μεγέθους, καθώς το ερυθρό στίγμα έχει μεγαλύτερο μήκος και το συγκεκριμένο μέγεθος των οπών δεν επέτρεπε τη διέλευσή του, επιτυγχάνοντας έτσι τον διαχωρισμό.
Δίπλωμα για τη συγκομιδή των λουλουδιών: Τέλος, πραγματοποιήσαμε επανειλημμένες δοκιμές για την κατασκευή ενός μηχανήματος συλλογής των ανθέων του κρόκου, χωρίς όμως να φτάσουμε σε ένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Το μηχάνημα εκτελούσε κοπή των λουλουδιών και αναρρόφησή τους σε κάδο, αλλά ταυτόχρονα προκαλούσε μεγάλη ζημιά (θραύση) στα πολύτιμα κόκκινα στίγματα, τα οποία η αγορά απαιτεί να είναι ακέραια. Πολλά χρόνια αργότερα, γύρω στο 2012-2013, ενώ έκανα έρευνα για τη δημιουργία μιας τηλεοπτικής σειράς-αφιερώματος στον κρόκο —την οποία παρουσιάζαμε σταδιακά και αναρτούμε σε επαναλήψεις μέχρι και σήμερα—, εντόπισα μια ιταλική κατασκευή. Η έρευνα και η κατασκευή της είχαν χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και φαινόταν να έχει επιτυχία υπό προϋποθέσεις. Η δική μας προσπάθεια, μισό αιώνα πριν, δεν είχε στη διάθεσή της τα φωτοκύτταρα και τα εξελιγμένα ρομποτικά συστήματα που υπάρχουν σήμερα, τεχνολογίες οι οποίες εκείνη την περίοδο μάς ήταν εντελώς άγνωστες.
5. Η χημική αντιμετώπιση των ζιζανίων αποδείχθηκε ολέθρια
Κατά τη δεκαετία του 1980, η λανθασμένη χρήση συγκεκριμένων ορμονικών και διασυστηματικών ζιζανιοκτόνων για κάποιο χρονικό διάστημα προκάλεσε τεράστια καταστροφή στις φυτείες του κρόκου.
Είχα αντίθετη άποψη για τη χρήση τους από την πρώτη στιγμή. Αρνήθηκα κατηγορηματικά να τα διαθέτω μέσω της επιχείρησής μου, στάση την οποία κράτησα μέχρι το τέλος της χρήσης τους από τους αγρότες, γεγονός που είχε για εμένα σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις. Η αρχική εφαρμογή τους τα δύο πρώτα χρόνια δεν έδειξε ζημιές. Όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, αυτό οφειλόταν στην παρατεταμένη ξηρασία, η οποία δεν επέτρεπε να διαλυθούν τα συστατικά του σκευάσματος. Το φάρμακο αυτό είχε την εμπορική ονομασία Gezaprim και κυκλοφορούσε σε στερεά μορφή (σκόνη), περιέχοντας ως δραστικές ουσίες τη σιμαζίνη (Simazine) και την ατραζίνη (Atrazine).
Τα επόμενα χρόνια, το σκεύασμα άρχισε να χρησιμοποιείται ευρέως από πολλούς καλλιεργητές. Όταν όμως ξέσπασαν μεγάλες καλοκαιρινές βροχές, οι δραστικές ουσίες απελευθερώθηκαν μαζικά στο έδαφος και αποδιοργάνωσαν πλήρως τη φυσική ανάπτυξη του φυτού.
Στον κρόκο, οι ουσίες αυτές έδρασαν ως ορμονικοί απορρυθμιστές (plant growth regulators). Αντί να εξολοθρεύσουν απλώς τα ζιζάνια, παρενέβησαν στον φυσιολογικό κύκλο του ίδιου του κρόκου. Το αποτέλεσμα ήταν ολέθριο: ο κεντρικός βολβός διασπάστηκε και γέννησε δεκάδες μικροσκοπικά, ατροφικά βολβίδια (σαν κεφάλια καρφίτσας). Αυτά τα ατροφικά βολβίδια δεν είχαν τη δύναμη να βγάλουν λουλούδι, με συνέπεια η παραγωγή σαφράν να πέσει ακαριαία στο μηδέν. Παράλληλα, επειδή διέθεταν πολύ αδύναμο ριζικό σύστημα, σάπιζαν εύκολα στο έδαφος ή αδυνατούσαν να επιβιώσουν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Αυτό οδήγησε στην ολοκληρωτική εξαφάνιση («χάσιμο») ολόκληρων φυτειών μέσα σε μόλις ένα με δύο χρόνια.
* Είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί ότι η Ατραζίνη (Atrazine) και η Σιμαζίνη (Simazine) έχουν πλέον απαγορευτεί αυστηρά στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της υψηλής τοξικότητάς τους και της μεγάλης υπολειμματικής διάρκειας στο έδαφος και στα υπόγεια ύδατα. Η στάση μας αυτή δικαιώθηκε πανηγυρικά χρόνια μετά, όταν οι ουσίες αυτές απαγορεύτηκαν οριστικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της επικινδυνότητάς τους»
6. Εγκαύματα και προβλήματα στα φυτά από ψεκασμούς σε διπλανές καλλιέργειες
Στον κρόκο προκλήθηκαν σημαντικές ζημιές και από άλλα ζιζανιοκτόνα, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν σε γειτονικές καλλιέργειες.
Όταν ένας αγρότης ψεκάζει, για παράδειγμα, το σιτάρι του με το σκεύασμα Suffix για την καταπολέμηση της αγριοβρώμης, η ύπαρξη ακόμη και ασθενούς ανέμου αρκεί για να μεταφέρει το ψεκαστικό νέφος στο διπλανό κροκοχώραφο. Η επίδραση αυτού του φαρμάκου στον κρόκο είναι καταστροφική και λειτουργεί ως εξής:
Διασυστηματική δράση: Το ζιζανιοκτόνο απορροφάται αμέσως από τα πράσινα φύλλα του κρόκου (τα οποία αναπτύσσονται από τον χειμώνα έως την άνοιξη) και μετακινείται συστημικά μέσα στο φυτό, φτάνοντας μέχρι τον υπόγειο βολβό.
Αναστολή κυτταρικής ανάπτυξης: Η δραστική ουσία flamprop-M-isopropyl σταματά την ανάπτυξη των κυττάρων. Στον κρόκο, αυτό μπλοκάρει τη φωτοσύνθεση και τη φυσιολογική θρέψη του φυτού.
Πρόωρη ξήρανση: Τα φύλλα του κρόκου αρχίζουν να κιτρινίζουν στις άκρες, εμφανίζουν νεκρωτικές κηλίδες και ξεραίνονται πρόωρα την άνοιξη (πριν από τον Μάιο), πολύ νωρίτερα από τον φυσιολογικό τους κύκλο.
Καχεξία του βολβού: Η πρόωρη καταστροφή του φυλλώματος στερεί από τον κρόκο τη δυνατότητα να φωτοσυνθέσει και να στείλει θρεπτικά συστατικά στο υπόγειο τμήμα του. Ως αποτέλεσμα, ο νέος βολβός που σχηματίζεται παραμένει μικροσκοπικός και καχεκτικός. Το επόμενο φθινόπωρο, ο εξασθενημένος αυτός βολβός στερείται της απαραίτητης ενέργειας για να βγάλει άνθη, οδηγώντας σε μηδενική παραγωγή.
7. Σύγχρονα προβλήματα
Μείωση της παραγωγής ανά στρέμμα
Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται δραματική μείωση στην παραγωγή ανά στρέμμα. Η μέση στρεμματική απόδοση έχει σημειώσει «βουτιά» στα 200 με 300 γραμμάρια, όταν ιστορικά (και βάσει των επίσημων καταλόγων του ΕΛΓΑ) μια φυσιολογική μέση απόδοση κυμαινόταν στα 500 έως 800 γραμμάρια ανά στρέμμα. Σε ακραίες χρονιές, η πτώση των αποδόσεων άγγιξε ή και ξεπέρασε το 50% με 60%.
Η μείωση αυτή οφείλεται επιγραμματικά στους εξής παράγοντες:
Κλιματική κρίση: Η γενικότερη μεταβολή του κλίματος επηρεάζει αρνητικά τον βιολογικό κύκλο του φυτού.
Παρατεταμένη ξηρασία και ανομβρία: Η έλλειψη νερού κατά τις κρίσιμες περιόδους ανάπτυξης αποδιοργανώνει το φυτό.
Καταστροφή των βολβών στο έδαφος: Οι βολβοί υφίστανται αλλοιώσεις λόγω των ακραίων εδαφικών συνθηκών.
Ασθένειες και τρωκτικά: Η συνεχιζόμενη πίεση από μύκητες και τρωκτικά (όπως ο «χαμούρκας») αποδεκατίζει τις φυτείες.
Υπερσυμπίεση του εδάφους: Η χρήση μεγάλων και βαριών γεωργικών ελκυστήρων (τρακτέρ) σε καλλιέργειες που προηγήθηκαν στο ίδιο χωράφι καταστρέφει τη δομή του εδάφους, εμποδίζοντας τη σωστή ανάπτυξη των βολβών.
Αυξομείωση στις τιμές
Αν και ο κρόκος αποτελεί το πιο ακριβό μπαχαρικό στον κόσμο, η τιμή του παρουσιάζει συνεχείς διακυμάνσεις για τους ακόλουθους λόγους:
Αυξημένη χειρωνακτική εργασία: Απαιτούνται περίπου 150.000 λουλούδια, συλλεγμένα αποκλειστικά με το χέρι, για την παραγωγή μόλις ενός κιλού προϊόντος.
Καιρικές συνθήκες: Η καλλιέργεια εξαρτάται άμεσα από τον καιρό. Οι ακραίες θερμοκρασίες ή η ξηρασία καταστρέφουν την παραγωγή και μειώνουν απότομα την προσφορά, ανεβάζοντας τις τιμές.
Διεθνείς συγκυρίες: Πολιτικές εντάσεις, κυρώσεις ή προβλήματα στις παγκόσμιες μεταφορές εκτοξεύουν αμέσως το κόστος διάθεσης.
Παρά τις αντιξοότητες, αποτελεί μεγάλο ευτύχημα το γεγονός ότι ο Κρόκος Κοζάνης είναι προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Αυτό σημαίνει ότι η τιμή του παραμένει συγκριτικά πιο σταθερή λόγω των αυστηρών ελέγχων, σε αντίθεση με άλλες ποικιλίες αγνώστου προέλευσης που κυκλοφορούν στη διεθνή αγορά.
Μείωση των καλλιεργούμενων στρεμμάτων
Παράλληλα με τη μείωση της απόδοσης, παρατηρείται και σταδιακή εγκατάλειψη της ίδιας της καλλιέργειας. Οι συνολικές εκτάσεις στην περιοχή της Κοζάνης σταθεροποιήθηκαν προσωρινά γύρω στα 5.200 με 5.500 στρέμματα —ίσως και λιγότερα—, καθώς πολλοί αγρότες αποφασίζουν να εγκαταλείψουν τα χωράφια τους.
Η μείωση των στρεμμάτων οφείλεται σε τρεις κύριους λόγους:
Η κλιματική αλλαγή: Η αβεβαιότητα του καιρού καθιστά την επένδυση εξαιρετικά ρισκαδόρικη.
Η έλλειψη εργατών γης: Η συγκομιδή απαιτεί πολλά εργατικά χέρια, τα οποία πλέον σπανίζουν.
Το υψηλό κόστος παραγωγής: Το αρχικό φυτικό κεφάλαιο (η αγορά των βολβών) είναι ιδιαίτερα ακριβό. Βλέποντας το εισόδημά τους να συρρικνώνεται, οι αγρότες στρέφονται σε άλλες, πιο εύκολες και λιγότερο κοστοβόρες καλλιέργειες.
8. Προσπάθειες προβολής του Κρόκου Κοζάνης με όλα τα μέσα
Η πρώτη εμπειρία που απέκτησα από την παρουσία μου στην τηλεόραση ήταν από τη συμμετοχή μου στην εκπομπή του 1983 που πρόβαλε η ΕΡΤ, την οποία είδατε στην προηγούμενη δημοσίευση.
Επίσης, την ίδια χρονιά, τόσο σε διάλεξη που έκανα στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, όσο και σε συνεντεύξεις σε μεγάλες εφημερίδες, κυρίως της Θεσσαλονίκης («Ελληνικός Βορράς» και «Μακεδονία»), με θέμα «Η Οικονομία του Νομού Κοζάνης», ο κρόκος είχε την πρώτη θέση. Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε να μην γινόταν αυτό, όταν τότε εισέρρεαν στην Κοζάνη 500 εκατομμύρια δραχμές;
Φυσικά, κατά τη μετέπειτα ενασχόλησή μου επί 13 χρόνια στην τηλεόραση, οι αναφορές στο «χρυσάφι» της κοζανίτικης γης ήταν πολύ τακτικές.
Το ίδιο έγινε και στη γενική αρθρογραφία που έκανα κατά καιρούς.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Κλείνοντας αυτή την αναδρομή μισού αιώνα, γίνεται σαφές ότι ο Κρόκος Κοζάνης δεν είναι απλώς ένα αγροτικό προϊόν· είναι η ζωντανή ιστορία, ο μόχθος και η ταυτότητα ενός ολόκληρου τόπου. Από τις πρώτες προσπάθειες οργάνωσης του Αναγκαστικού Συνεταιρισμού το 1971 και τις καινοτόμες πατέντες μηχανοποίησης που αναπτύξαμε κόντρα στα μέσα της εποχής, μέχρι τις σύγχρονες απειλές της κλιματικής κρίσης, ο αγώνας για τη διατήρηση αυτής της μοναδικής καλλιέργειας παραμένει αδιάκοπος.
Η καταγραφή αυτών των εμπειριών και των γεωπονικών διαπιστώσεων δεν αποτελεί μόνο μια ιστορική κατάθεση, αλλά και έναν οδηγό για το μέλλον της κροκοκαλλιέργειας στην Ελλάδα. Το άρθρο αυτό συνοδεύει το οπτικοακουστικό υλικό από την παλαιότερη τηλεοπτική μας εκπομπή, η οποία αποτυπώνει με εικόνες όλη αυτή τη διαδρομή και αναρτάται πλέον στο διαδίκτυο και σε ειδησεογραφικές ιστοσελίδες.
Παράλληλα, τα στοιχεία αυτά αποτελούν ένα από τα κεντρικά θέματα του υπό έκδοση πρώτου βιβλίου μας με τίτλο: «ΚΡΟΚΟΛΟΓΙΑ / CROCOLOGIA: Περί του φυτού… κρόκου ο λόγος». Με την ελπίδα ότι η επιστημονική γνώση και η εμπειρία των περασμένων δεκαετιών θα αποτελέσουν το θεμέλιο για να ξεπεραστούν τα σύγχρονα προβλήματα, παραδίδουμε αυτό το υλικό στους παλαιούς και νέους καλλιεργητές της Κοζανίτικης γης.
***********************************************************************
ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΤΗΣ ΤΗΛΕΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗ Σ ΤΟΥ 2012-13
ΙΔ ΚΡΟΚΟΣ -SAFFRON-CROCUS SATIVUS-ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΚAΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ-& ΜΗΧΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ( video 25 λεπτών )
https://www.youtube.com/watch?v=3eDomxfzIvE
