Λέξεις και φράσεις της ποντιακής διαλέκτου με αρχαιοελληνικές ρίζες Στοιβάεις- Γέλος – Κανείνταν – Εγομώθαν – Αχάντι͜α-Καφούρα

Λέξεις και φράσεις της ποντιακής διαλέκτου με αρχαιοελληνικές ρίζες Στοιβάεις- Γέλος - Κανείνταν – Εγομώθαν – Αχάντι͜α-Καφούρα

Κοινοποιήστε το άρθρο

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Δέσποινα  Μιχαηλίδου- Καπλάνογλου

Η επιλογή των λέξεων της Ποντιακής διαλέκτου που εμφανίζονται στον τίτλο της σημερινής δημοσίευσης αντλήθηκαν από στίχους ποντιακού τραγουδιού

που μιλά για την αγάπη

ΠΟΝΤΙΑΚΑ

Σεβντά θ’ απιδι͜αβαίνω σε, Πόνι͜α Πόνι͜α στοιβάεις σα πόνι͜α μ’

Δάκρυ͜α ’κ’ επέμ’ναν σ’ ομμάτι͜α μ’Γέλος ’κ’ ελέπ’ το στόμα μ’

Καφούραν τ’ αναστέναγμα μ’ Εθόλωσαν τα τζ̌άμι͜α

Μετρώ τα τέρτι͜α μ’ σην οκάν Κι κανείνταν τα τράμι͜α

Τριβόλι͜α και σταυράχαντα Εγομώθαν τ’ αυλία μ’

Έγκαν αχάντι͜α ξυμυτά Τρυπαίν’νε την καρδία μ’

Ν’ αηλί εμέν ντ’ εγράεψαΤα χͮέρι͜α μ’ ’κι κρατούνε

Μανάχος σύρω την πελι͜ά μ’Και οι τουσ̌μάν’ γελούνε

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Αγάπη θα σε ξεπεράσω Πόνους , πόνους συσσωρεύεις στους πόνους μου Δάκρυα δεν έμειναν στα μάτια μου. Γέλιο δεν βλέπει το στόμα μου

Καυτούς καπνούς ο αναστεναγμός μου Θόλωσαν τα τζάμια.

Μετρώ τους καημούς στην οκά Δεν φτάνουν τα δράμια Τριβόλια και αγκάθια γέμισαν τις η αυλές μου . Έφεραν αγκάθια κοφτερά.

Τρυπάνε την καρδιά μου Αλίμονο σε μένα τι έπαθα .

Τα χέρια μου δεν κρατάνε .

Μόνος υποφέρω τον μπελά μου Και οι εχθροί μου γελάνε

*************************************************.

 

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡ

Στοιβάεις. Γέλος , Κανείνταν , Εγομώθαν , Αχάντι͜α ,Καφούρα.

*******************************************

 

1.Στοιβάεις

Στοιβάζω

Συσσωρεύω

στοίβα < στοιβάζω + -α (αναδρομικός σχηματισμός) < ελληνιστική κοινή στοιβάζω

Σωρός ομοίων πραγμάτων στοίβα

***********************************************

2. Γέλος

Γέλως

Γελάει κάποιος Γέλιο

γέλιο < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική γέλιον < γελῶ < αρχαία ελληνική γελάω / γελῶ < ινδοευρωπαϊκή ρίζα

γέλασμα γελασμένος γελαστής γελαστικός γελαστός

******************************************************

3.Κανείνταν

Ικανώ

Φθάνει

ικνέομαι ικανός< αρχαία ελληνική ἱκανός < ἱκνέομαι / ἱκνοῦμαι < ἵκω / ἱκάνω < ινδοευρωπαϊκή ρίζα *sē̆ik-

Απόδοση στην ελληνική φτάνουν, είναι αρκετά.

Συγγενικές λέξεις ανίκανος ικανότητα ανικανότητα ικανώς

********************************************

4. Εγομώθαν

Γεμίζω

Γέμισαν πληρώ

γεμίζω < αρχαία ελληνική γεμίζω < γέμω

Συγγενικές λέξεις γεμάτος γέμιση γέμισμα γεμιστήρας γεμιστής γεμιστός γιομάτος

****************************************************

5. Αχάντι͜α

Αχαντιν-Αχαντ(ά)ίζω-Αγκάθιον Άκη

Αγκάθι

αγκάθι < (κληρονομημένο) μεσαιωνική ελληνική ἀγκάθι , ἀκάνθιν < αρχαία ελληνική ἀκάνθιον, υποκοριστικό του ἄκανθα[1] < Ακή, (λεπτή άκρη)

Συγγενικές λέξεις αγκαθάρα αγκάθα αγκαθάκι αγκαθένιος αγκαθερός αγκάθινος

• αγκαθωτός αγκαθώνω αγιάγκαθο αγκαθότοπος

• ****************************************

6 Καφούρα

Καπυρός = καίω + πῦρ

< αρχ. καπυρός (= ξηρός, καμένος) < αρχ. καίω + πῦρ
(‘καπυρόν ον περιθραύεται’ Αριστ. Προβλ. 927a 24, ‘καπυρά τρώγων κάρυ’, αμυγδάλας’ Αθήν. Δειπν. 2, 38)

Ο εκπνέων καπνό καφτω=καιω, αποπνικτική ζέστη, καούρα

καυτός < αρχαία ελληνική καυστός

καυτερός < μεσαιωνική ελληνική καυτερός < καυτός + -ερός < αρχαία ελληνική καυστός

Επίθετο καυτός, -ή, -ό πάρα πολύ ζεστός καυτό νερό, καυτή σούπα ≈ συνώνυμα: ζεματιστός

 

Δείτε Επίσης

Τ. Θεοδωρικάκος: «Υποχρεωτική χρήση μάσκας στα γήπεδα, αλλιώς θα επανεξεταστεί το μέτρο της απαγόρευσης»
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Τ. Θεοδωρικάκος: «Υποχρεωτική χρήση μάσκας στα γήπεδα, αλλιώς θα επανεξεταστεί το μέτρο της απαγόρευσης»

Τ. Θεοδωρικάκος: «Υποχρεωτική χρήση μάσκας στα γήπεδα, αλλιώς θα επανεξεταστεί το μέτρο της απαγόρευσης»   «Είναι κρίμα να μην μπορούμε να παρακολουθήσουμε τις ομάδες μας, αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση»,

Διαβάστε περισσότερα »
Καιρός-Αρναούτογλου: Θύελλες, βουτιά του υδράργυρου και χιόνια στο «αντίο» του Νοεμβρίου (βίντεο)
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Καιρός-Αρναούτογλου: Θύελλες, βουτιά του υδράργυρου και χιόνια στο «αντίο» του Νοεμβρίου (βίντεο)

Καιρός-Αρναούτογλου: Θύελλες, βουτιά του υδράργυρου και χιόνια στο «αντίο» του Νοεμβρίου (βίντεο)   Θα επιμείνει και το επόμενο 24ωρο η κακοκαιρία στη χώρα μας με θυελλώδεις ανέμους, σημαντική πτώση της θερμοκρασίας και

Διαβάστε περισσότερα »
e-ΕΦΚΑ: Ποια επιδόματα κόβονται χωρίς ηλεκτρονική ιατρική βεβαίωση
ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ

e-ΕΦΚΑ: Ποια επιδόματα κόβονται χωρίς ηλεκτρονική ιατρική βεβαίωση

e-ΕΦΚΑ: Ποια επιδόματα κόβονται χωρίς ηλεκτρονική ιατρική βεβαίωση Ηλεκτρονικές ιατρικές βεβαιώσεις θα γίνονται δεκτές από 1/12/2021   O e-ΕΦΚΑ γνωστοποιεί πως στα πλαίσια του ψηφιακού μετασχηματισμού και εκσυγχρονισμού της χειρόγραφης

Διαβάστε περισσότερα »
Δήμαρχος Εορδαίας : Κύριε Πρωθυπουργέ - Μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε τη χώρα μου,  Μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε την Εορδαία μας!
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Δήμαρχος Εορδαίας : Κύριε Πρωθυπουργέ – Μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε τη χώρα μου, Μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε την Εορδαία μας!

Δήμαρχος Εορδαίας : Κύριε Πρωθυπουργέ – Μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε τη χώρα μου,  Μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε την Εορδαία μας!   Η τοποθέτηση του Δημάρχου Εορδαίας Παναγιώτη Πλακεντά, στη

Διαβάστε περισσότερα »
Οι αλλαγές στη φορολογία ακινήτων, «πετούν» εκτός δικαιούχους των επιδομάτων ΟΠΕΚΑ - Έρχεται μείωση ΕΝΦΙΑ 2022
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Οι αλλαγές στη φορολογία ακινήτων, «πετούν» εκτός δικαιούχους των επιδομάτων ΟΠΕΚΑ – Έρχεται μείωση ΕΝΦΙΑ 2022

Οι αλλαγές στη φορολογία ακινήτων, «πετούν» εκτός δικαιούχους των επιδομάτων ΟΠΕΚΑ – Έρχεται μείωση ΕΝΦΙΑ 2022 Όλες οι αλλαγές στη φορολογία των ακινήτων την επόμενη χρονιά, μείωση ΕΝΦΙΑ και φορολόγηση εισοδημάτων από

Διαβάστε περισσότερα »
Ισότιμη μεταχείριση όλων των ασφαλισμένων μελών του ΤΥΠΕΤ
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Ισότιμη μεταχείριση όλων των ασφαλισμένων μελών του ΤΥΠΕΤ

Ισότιμη μεταχείριση όλων των ασφαλισμένων μελών του ΤΥΠΕΤ   Ο Κώτσιος Αθανάσιος Μέλος του Νομαρχιακού παραρτήματος του ΣΥΕΤΕ νομού Λάρισας και Μέλος της Ανανεωτικής Κίνησης ΜΠΡΟΣΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΟ με δελτίο

Διαβάστε περισσότερα »
Nikou asfaleies Ptolemaida

Στείλτε τη δική σας είδηση, σχόλιο, καταγγελία στο eordaialive.com Τηλεφωνικά στο 2463504856 – 6981893715, στο FaceBook , μέσω email στο info@eordaialive.com

Pink Woman Ptolemaida
iordanidis ptolemaida
Κρεοπωλείο Λουκάς Πτολεμαΐδα Εορδαία
Xatzipavlidis Sinergio Ptolemaida